Naar de pagina-inhoud

De menselijke maat



In reactie op ons stuk in Volkskrant ‘Is de time-out wel zo’n onschuldig opvoedmiddel?’ publiceerde Triple P een reactie op de vermeende schadelijkheid van de time-out. Schrijfster en moeder Joyce van den Bogaard schreef daarop een emotionele repliek met de vraag: waar is de empathie gebleven?

Over opvoeden valt een hoop te zeggen. Iedereen heeft zijn of haar eigen manier, die past bij dat gezin. En je kunt er een hoop wetenschappers op los laten, maar uiteindelijk volgen mensen toch het liefst hun gevoel bij het opvoeden van hun kinderen. En vaak is dat maar goed ook, want ook wetenschappers zitten er heus wel eens naast.

Bij het lezen van dit artikel op de website van Triple P, was ik even enorm geraakt. Al lezend gebeurde er van alles met me, en fraai was het niet. Na even gezeten te hebben en me afgevraagd te hebben waardoor ik dan zo geraakt werd, moest ik tot de conclusie komen dat het de liefdeloosheid van het artikel was. Vooral dat.

Gevoel

Het is in deze tijden niet heel moeilijk meer om met wetenschappelijke onderzoeken aan te komen als je je mening wilt onderbouwen: het mooie van internet is dat er altijd wel een onderzoek te vinden is om jouw gelijk te bewijzen. Dat het Triple P-artikel volgens mij niet goed en vooral niet liefdevol is, zou ik dus kunnen aantonen door een aantal onderzoeken aan te halen die wel degelijk laten zien dat een time-out schadelijk zou kunnen zijn. Maar nu denk ik: waarom zou ik? Ja, ik ben wetenschapper. Maar ik ben toch ook gewoon moeder? Een moeder met gevoelens en die zelf kind is geweest? Een moeder met empathie? Als ik dit artikel nu eens gewoon lees als moeder, waar word ik dan zo verdrietig van? Waar werd ik zo enorm door geraakt?

Om te beginnen de zin: “Een time-out is echter wat anders dan sociale uitsluiting en afwijzing en dit is ook helemaal niet de boodschap die een kind krijgt tijdens een time-out.” Ik vind hem goed bedacht, maar ik lees nergens terug waarom dat wat anders zou zijn, en vooral ook voor wie dat anders zou zijn.

Ik wíl géén afstand

Als ik terugdenk aan mijn eigen jeugd en ik op de gang zat of naar mijn kamer gestuurd werd, dan voelde dat wel degelijk aan als een keiharde afwijzing door mijn ouders, en vooral ook als een volledige ontkenning van mijn gevoelens en wensen. Er werd voorbij gegaan aan de oorzaak van mijn gedrag.

Mijn ouders bedoelden het ongetwijfeld niet zo, net als dat ik oprecht geloof dat de mensen achter Triple P dat ook niet zo willen inzetten. Maar het effect op mij als kind was wel degelijk heel vervelend. En zonder onderzoek te doen, durf ik hier te beweren dat het effect op andere kinderen net zo is. En ja, is dat dan wat je wilt als ouder? Dat je kind huilend op de gang staat, omdat het stiekem niet begrijpt, ondanks alle goedbedoelde uitleg, waarom het hier nou zo eenzaam en afgewezen staat te wezen?

Ik heb het in al mijn onwetendheid precies één keer gedaan met mijn (toen nog) peuter, en mijn hart brak ter plekke. Zelfs nu nog, als ik eraan terugdenk. Een huilend kind op de gang en een verdrietige moeder in de kamer. Toen wist ik: nee, dit kan het toch niet zijn. Dit is niet hoe ik wil dat wij met elkaar omgaan. Ik wil haar begrijpen, ik wil snappen waarom dit gebeurt, waarom ze opstandig is, en dat kan alleen door toenadering te zoeken, door op onderzoek uit te gaan met haar, en zeker niet door afstand te creëren.

Effectief?

Dan deze zin “De Amerikaanse psychologen vereniging [sic] en professor Jodi Polaha hebben direct een reactie geschreven (…) om duidelijk te maken dat time-out een bewezen effectieve strategie  is…”. Tjee. Weer een bewijs. Het is effectief! Maar, zo vraag ik me als moeder weer af: waarvoor precies? Is het effectief voor mijn kind? Komt het straks naar buiten, of van de trap of het strafstoeltje af, met het idee: goh, nu heb ik echt wat geleerd. Of was het effectief voor de ouders, die even van het gezeur en gedoe van hun kind af waren, en die nu in elk geval zeker weten dat hun kind zo afgewezen of misschien zelfs bang is, dat het zich morgen nog wel een keer bedenkt? Ik gok dat laatste.

Is dat erg dan, zul je denken? Je moet toch als ouders laten weten wie er de baas is zeker? Nou ja, dat hangt er maar vanaf wat je nastreeft natuurlijk. Als je doel is om je kind zo te conditioneren dat het doet wat jij zegt omdat het bang voor je is, ja, dan is het ontzettend effectief. Vooral doen dan, zeg ik! Maar is het effectief voor de band met je kind? Levert het jullie samen iets op? Brengt het jullie dichter bij elkaar, brengt het meer wederzijds begrip? Zonder wetenschappelijk onderzoek durf ik wederom te zeggen: nee. Op geen enkele manier.

Géén gedresseerde aap

Als laatste pik ik deze zin eruit: “Indien een kind ongewenst gedrag vertoont, werken ouders eerst aan het stimuleren van gewenst gedrag, door het opbouwen van een positieve relatie met kinderen en het stimuleren van hun ontwikkeling en van gedrag dat ze vaker willen zien.”

Die zin bevat voor mij een tegenstrijdigheid. Want hoe kun je in hemelsnaam een positieve relatie met je kind opbouwen door het zo te conditioneren dat het doet wat jij wilt (zelfs al is het dan met uitgebreide complimenten)? Wat is daar positief aan? Voor mijn moedergevoel is het veel positiever voor onze relatie als mijn kind kan zijn wie het wil zijn, ook als dat niet is wat ik zelf zou willen zien. Ik wil van mijn kind geen gedresseerd aapje maken dat springt als ik “SPRING” roep, maar een autonoom denkend kind met een eigen mening. Zelfs als die mening niet is wat ik wil horen. Onvoorwaardelijk, dus.

Weinig empathie

Triple P kan strooien met wetenschappelijk onderzoek wat het wil, maar uit dit stuk proef ik als ouder echt alleen maar hoe weinig empathie er in deze “strategie” zit. Hoe weinig er gekeken wordt naar effecten van ons eigen gedrag op een kind, goede bedoeling of niet.

Zijn wij zelf niet allemaal kind geweest? En weten we ons dan echt niet meer te herinneren hoe ontzettend oneerlijk een straf meestal voelde? Hoe frustrerend het was en hoe het voelde als je niet gezien en gehoord werd? Sterker nog, zo voel ik me nog steeds als ik het gevoel krijg dat iemand me niet ziet of hoort. We zijn allemaal mensen met gevoelens, ook onze kinderen. En het zou ons als volwassenen sieren als we wat minder bezig zouden zijn met wat wij allemaal wel niet eisen van onze kinderen, en wat meer met wat het effect van ons gedrag op onze kinderen is. Daar heb je helemaal geen Triple P voor nodig, alleen wat empathie en vooral veel liefde.


Joyce van den Bogaard
Redacteur bij hetkind.org, moeder van een puberdochter en een kleuterzoon, Montessori-adept, serie-binger, wikipediaverslinder, gadgetfreak en geïnspireerd in opvoeden en het leven door Alfie Kohn.